 |
 |
 |
|
|
|
|
Kariyer ne demektir?
Kariyer İngilizce "career" kelimesinden gelir. Meslek, meslek hayatı anlamlarına gelir. Türkçe'de meslek yerine kariyer adını kullanmak son 10 yıldır yaşanan bir gelişme.
Kariyer Planlama ne demektir?
İş ve meslek hayatınızın gidişatını bilinçli olarak belirlemek ve ilerleyeceği yol için bir harita çizmek olarak tanımlayabiliriz basitçe. Kariyer hayatınızı bir yolculuk gibi düşünebilirsiniz. Bu şekilde düşünmek durumu anlamanızı kolaylaştıracaktır. Önce varmak istediğiniz hedefi belirlemeniz gerekir. En önemli aşama hedef belirlemektir. Bundan sonrası kolaydır. Hedefe varmak için geçilmesi gereken yolları, sahip olmanız gereken nitelikleri, bunun için yapmanız gerekenleri belirlemek kalır. Yapılması gerekenleri bilirseniz bunları nasıl yapacağınızı araştırırsınız ve yaparsınız. Böylece zamanın önünüze çıkardığı koşullara göre değil, kendi belirlediğiniz koşullara göre olayların gerçeklemesini sağlarsınız. Gelecekte pişmanlık yaşamamak, zaman kaybetmemek için kariyer planlaması yapmak çok önemlidir. Planlama derken mutlaka beş yıllık ya da 10 yıllık bir plan olması gerekmez. En önemlisi hedef belirlemek ve bu hedefi de doğru belirlemektir. Hedefin doğruluğu gerçekleştirilebilir ve mantıklı bir hedef olmasıdır. Bu niteliklere uygun olmayan bir hedef gerçekleştirilemediğinde hayal kırıklığı ve başarısızlık duygusu yaratacaktır.
"Üniversiteye gitmek", "ODTÜ'de okumak" ya da "Master yapacağım" demek bir hedef değildir. Bunun sonucunda elde etmek istediğiniz şeyin ne olduğunu bilmeniz ve onu hedeflemeniz gerekir. Sizi mutlu edecek bir gelecek için mutlaka üniversite bitirmeniz gerekmeyebilir. Bu durumda üniversiteye giderek zaman kaybedebilirsiniz.
Kariyer Planlamanın adımları nelerdir?
I. Durum Tespiti
İş ve özel hayat olarak ayrılsa da aslında ikisi de bir bütündür ve içicedir. İşiniz özel hayatınızı etkiler, özel hayatınız da iş hayatınızı. Seçtiğiniz meslek sizin hayattaki duruşunuzu, var oluş sebebinizi, ideallerinizi destekleyecek, yön verecek bir araçtır. Amacınızı daha organize bir şekilde ve sürekli olarak gerçekleştirmenize yardımcı olur. Bu destek işinizin sizi götüreceği önemli mevkiler olabilir, maddi olabilir, getirdiği şöhret olabilir, tatmin olma duygusu ve iç rahatlığı olabilir. İkisi birbirinden bağımsız olduğunda zorlanabilirsiniz, çatışma yaşayabilirsiniz ve mutsuz olursunuz. Örnek verelim: Hayatınızın en önemli amacı insanlara yardım etmek. Bu sizi çok mutlu ediyor. İnsanlara birçok farklı şekilde yardım edebilirsiniz. Onları iyileştirerek, trafiği açarak, bozulan arabalarını tamir ederek, güzelleştirerek, savunarak, paralarını koruyarak, hayatlarını kolaylaştırarak.....Bunlardan hangisini yaparak insanlara yardım edeceğinizi üç şey belirler:
Kendinizi tanımak: Hangisini yapmak sizi mutlu ediyor, hangisine yatkınsınız.
Temel- doğuştan sahip olunan özellikler
Sonradan edinilen bilgi ve beceriler
Hedef belirlemek: İlk iki adım doğrultusunda hangisini yapacağınıza karar vermek.
a) Kendini tanımak
Kendini tanımak toplam bir farkında olmak halidir. Fiziksel, duygusal ve zihinsel olarak. Ne yapmak istediğinin ve yapabileceğinin, ne zaman mutlu ne zaman mutsuz, ne tür ortamlarda mutlu olduğunun farkında olmaktır. Bunların bazıları zaman içinde değişebilir. Bu çok normaldir. Kariyer planları da zaman içinde revize olacaktır zaten. Bu amaçla psikologlar tarafından Psikometrik Testler bölümünde ayrıntılı olarak anlatılan test/ envanter çalışmaları geliştirilmiştir. Yine yeteneklerinizi ölçmenize yardımcı olacak yetenek testleri vardır. Bu testlerle lise giriş ya da işe giriş sınavlarında karşılamış olabilirsiniz. Bu envanterlerin sizin kendinizi tanımanızı ve ilgi alanlarınızı belirlemenizi objektif ve ölçülebilir bir şekilde gerçekleştirmenizi sağlamaktır. Kendinizi tanımak için aşağıdaki soruları yanıtlayarak başlayabilirsiniz, bu soruları daha da çoğaltabilirsiniz.
Kendinizi tanıma sürecinde dışarından yardım alabilirsiniz. Aile üyelerine, arkadaşlarınıza sizin hakkınızdaki fikirlerini sorabilirsiniz. En belirgin özelliğinizin ne olduğunu, farklı buldukları özelliğinizi, sizinle ne yapmaktan hoşlandıklarını bu soruların yanıtları belki de sizin kendinizle ilgili bildiğinizi gerçeklerden çok farklı olabilir. Kendinize tarafsız bir gözle bakmanızı sağlar.
Önemli not: Kendinizle ilgili varacağınız bilgiler farkındalığınızı arttırmak ve bu doğrultuda hedefinizi belirlemenize yardımcı olmak amacını taşır. Bu bilgileri mutlak (değişmez) gerçekler, sınırlar olarak algılamamasınız. Aksine ne yapmak istediğinizi çok iyi biliyorsanız, bu bilgiler değiştirmeniz ya da geliştirmeniz gerekenleri daha açık seçik olarak görmenizi sağlayacaktır.
1) Temel/ Doğuştan Sahip Olunan Özellikle
a. Fiziksel özelliklerim nedir?
i. Bedensel özelliklerim. Örneğin, saçlarım ne renk, kolay mı şekle girer, çabuk mu yağlanır, ellerim çabuk kurur, tenim güneşe karşı hassas, gözüm miyop, parmaklarım incedir, ince yapılıyım.
ii. Dış görünüşüm, imajım: Dışarıdan nasıl görünüyorum, dağınık, hırpani, kendine güvenen, bakımlı, özenli, temiz.
iii. Kondüsyonum: Kondüsyon bir eylem, ya da koşulda ne kadar uzun süre herhangi bir rahatsızlık yaşamadan dayanabiliyorsanız kondüsyonunuz o kadar iyi diyebiliriz. Dayanıklılığınızı gösterir. Suyun altında kalmak, belli bir tempoda yüzmek, koşmak, belli bir sıcaklık ya da soğukluğa dayanmak, çalışmak, uykusuz kalmak gibi.
iv. Becerilerim. Hızlı koşarım, ellerim çok ince işlere yatkındır, esneğimdir, hızlı hareket ederim, çok iyi görürüm, burnum çok iyi koku alır, hafızam çok kuvvetlidir gibi.
b. Duygusal özelliklerim nedir?
i. Neleri yapmaktan hoşlanırım/ hoşlanmam?
Örnekler: Resim çizmek, ütü yapmak, komedi filmi izlemek, lunaparka gitmek, yemek yapmak, odamı düzeltmek, futbol oynamak, yazı yazmak, evde parti vermek, internette dolaşmak vb.
ii. Beni neler üzer/ mutlu eder?
iii. Hangi ortamlarda kendimi rahat/rahatsız hissederim?
iv. Neler beni heyecanlandırır? Heyecanı seviyor muyum?
v. Nelerden korkarım / korkmam?
vi. Beni neler endişelendirir?
vii. Beni neler kızdırır, sinirlendirir? Sinirlerime ne kadar hakimim?
viii. Gerginliğe (strese) dayanıklı mıyım, sabırlı mıyım?
Duygusal Özelliklerinizi daha iyi anlamak için, yukarıdaki soruların yanıtlarından oluşan listedeki her bir başlık için "NEDEN" sorusunu kendinize sormalısınız. Böylece bu eylemlerin temel özelliğini ayırarak, duygusal anlamdaki ihtiyaçlarınızı anlayabilirsiniz. Ve ilerde yapmak isteyeceğiniz eylemlerin sizin bu ihtiyaçlarınıza yanıt verip, veremeyeceğini anlayabilirsiniz.
Örnek olarak; Lunaparka gitmekten hoşlanıyorum. NEDEN? Çünkü çok heyecanlanıyorum ve bu da hoşuma gidiyor. Bu sizin heyecan yaşamaya duyduğunuz ihtiyacı gösterir. Bu ihtiyacınızın yoğunluğunu belirleyin. Diğer sevdiğiniz özelliklerde heyecan yoğunlaşıyorsa, heyecan sizin için temel ihtiyaçlardan biri olabilir. Bu da sizin ideal işinizin de heyecan verici olmasını gerektirebilir. Lunaparka gitmeyi çok eğlendiğiniz için de seviyor olabilirsiniz. Bu durumda sizin için eğlencenin ne kadar önemli bir ihtiyaç olduğunu anlamalı, ve yapacağınız işte eğlence unsurunun sizin için yeterli olup olmadığını incelemelisiniz.
c. Zihinsel özelliklerim nedir?
i. Sayısal beceri : Matematik işlem, analitik düşünebilme, sebep-sonuç ilişkilerini kavrayabilme, mantık yürütebilme, muhakeme yapabilme, sorgulama.
ii. Sözel beceri : Duygu ve düşünceleri sözlü ve yazılı olarak ifade edebilme.
iii. Geometrik_Uzay : Üç boyutlu düşünebilme, tasarım, zihinde canlandırabilme.
iv. Diğer: Dikkat, konsantrasyon, hafıza
2) Sonradan edinilen bilgi ve beceriler
Kariyer planlama yapmaya karar verdiğiniz anda sahip olduğunuz bilgi ve beceriler, kazandığınız deneyimler nelerdir? Bunları gözden geçirip listeleyin. Bilgi ve beceriler aldığınız eğitimler ve yaşadığınız deneyimler sonucu şekillenir. Bu yüzden bilgi ve becerilerinizi çıkarmakta güçlük çekiyorsanız, önce eğitimlerinizi ve deneyimlerinizi listeleyin. Yaptıklarınızı madde madde çıkarın ve bu yaptıklarınızın size ne kazandırdığını, bunları yapmak için ya da yaparken neler öğrendiğinizi düşünün. Buradaki deneyim yalnızca iş çalışma deneyimi demek değildir. Örneğin, kardeşinizi büyütme deneyiminiz, size çocuklarla iyi iletişim kurma becerisi kazandırmış olabilir. Çocukken çok okul ve şehir değiştirdiyseniz, değişikliklere, yeni mekan ve insanlara kolay uyum sağlama becerisi geliştirmiş olabilirsiniz.
1. Eğitimleriniz, sahip olduğunuz diploma, sertifikalar.
Eğitimleriniz size yapmak istediğiniz iş (hedef) için sahip olmanız gereken yetkinliklere de ne ölçüde sahip olduğunuzu belirler. Örneğin, tıp doktoru olmak istiyorsanız, mutlaka 6 yıllık Tıp eğitimi almak zorundasınız. Eğitimlerinizin, bilgi ve becerilerinizin ispatını diploma, yeterlilik belgesi, sertifika vb. resmi makamlarca onaylanmış belgelerle yapabilirsiniz. Bir çok iş çalışma koşulu olarak aranan beceriyle ilgili yeterlilik belgesini koşul olarak koymaktadır. Özellikle yurtdışında bir çok iş kolunda yeterlilikler katı bir şekilde belirlenmiştir ve bu yeterlilikleri taşımayanlar yasal olarak çalıştırılmamaktadır.
a. İlkokul: Okuma-yazma becerisi, temel hesaplama bilgisi
b. Bilgisayar kursu: Bilgisayar kullanmak.
c. Mühendislik eğitimi: Analitik düşünebilme.
2. Deneyimleriniz
a. Bilgiler.
b. Beceriler.
Değerlerim ve kabullerim
Değerleriniz ve kabulleriniz yaşamınız boyunca size öğretilen ve sizin yaşadıklarınızdan yaptığınız çıkarımlar sonucu oluşur. Herkesin yaşamı kendine özel olduğu için de her bireyin de değerleri farklıdır. Benim için olmazsa olmazlar nedir, sahip olmak istediğim şeyler nedir, nelere önem veriyorum, olaylara bakış açım, yaklaşımım nedir?
b) Hedef belirlemek
1) Yapmak istediklerinizi belirlemek: Hangi işler ilginizi çekiyor, yetenekli olduğunuzu düşünüyorsunuz ya da en önemlisi seviyorsunuz? Bunları listeleyin. Listenizi yaptıktan sonra yine "NEDEN" sorusunu sorun. Neden bu işi seviyorsunuz, neden ilginizi çekiyor. Bu işlerin sizin hangi ihtiyacınızı karşıladığını görün. Bunların yanıtlarını daha sonra karşılaştırma aşamasında kullanacaksınız.
2) Araştırma: Bu işlerin tanımlarını bulun. Bu iş için hangi özellikler (fiziksel, duygusal ve zihinsel olarak) gerekiyor. Bu iş hangi becerileri, deneyimleri gerektiriyor (bilgi-beceri-eğitim ve deneyimler), bu işi yapanların sahip oldukları değerler nedir, kazandırdığı değerler nelerdir, hangi ihtiyaçlara karşılık veriyor?
3) Karşılaştırma ve karar verme: İşin öğrendiğiniz özellikleri ile kendi özelliklerinizi karşılaştırın. Listenizdeki işlerle özelliklerinizin en çok örtüştüğü alternatifi belirlemeye çalışın. Bu karşılaştırmayı yaparken ihtiyaçlarınız ve sahip oluğunuz özellikleri bibirinden ayrı tutun. Eğer ihtiyaçlarınızın çok örtüştüğü bir iş için sahip olduğunuz özelliklerde örtüşmezlik varsa, özelliklerinizi geliştirebilir, şartlarınızı değiştirebilirsiniz. Fiziksel özellikler bile değişebilir bunu unutmayın! Bu duyduğunuz isteğin kuvvetine, kararınızın kesinliğine bağlıdır.
İhtiyaçlarınızı karşılıyor mu? Duygusal özellikleriniz.
Sahip olduğunuz özelliklerle ne kadar uyuşuyor?
Sahip olduğunuz bilgi ve beceriler, eğitim ve deneyimleriniz ne kadar uyuşuyor?
Fizibilite (Yapılabilirlik) çalışması: Yapmak istediğinize karar verdiniz. Bu hedefiniz ne kadar gerçekleştirilebilir nitelikte bunu anlayın. Eğer gerçekleştirlemez olduğunu görürseniz Karşılaştırma aşamasına geri dönün.
II. Hareket planı
Yapmak istediğinize karar verdiniz. Artık bunu gerçekleştirmek için gerekli adımları atın. Her adım için bir bitiş tarihi koyun. Bu plana uymaya çalışın. Eğer çok uzun dönemli yapamıyorsanız. Bunu adımlara bölün. İlk önce genel adımları ve zamanlarını belirleyin. Bu adımların ayrıntılarını ilk aşamada çıkartamazsanız da birinci adımı detaylandırmanız yeterlidir. Gerçekleşme zamanlarını takip ederek ilerleyin gerekirse revize edin.
|
|
|
|
|
|
|
|
